Dit examenprogramma is van toepassing met ingang van examenjaar 2021.

De Staatsexamens Nederlands als tweede taal toetsen of de kandidaat voldoende kennis, inzicht en vaardigheden verworven heeft om het Nederlands op adequate wijze te kunnen gebruiken in het kader van werk, opleiding en maatschappelijk functioneren.

De Staatsexamens Nederlands als tweede taal bestaan uit vier onderdelen:

1. A

   Leesvaardigheid

2. B

   Luistervaardigheid

3. C

   Schrijfvaardigheid

4. D

   Spreekvaardigheid

Het examenprogramma is ontleend aan de examenstof zoals is omschreven in het Eindrapport van de Adviescommissie Invoering Certificaten Nederlands als Tweede Taal¹. De inhoud van de opdrachten is, conform dit advies, gerelateerd aan Nederlandse opleidings- en werksituaties en aan situaties in het openbare dagelijkse leven in Nederland. Het examen doet daarmee tevens een beroep op kennis van de Nederlandse samenleving.

De Staatsexamens Nederlands als tweede taal kennen, conform de artikelen 7.3.2 van de Wet educatie en beroepsonderwijs en artikel 2 van het Staatsexamenbesluit Nederlands als tweede taal, twee programma’s. Het onderscheid tussen beide programma’s komt tot uitdrukking in de tekstonderwerpen, de gekozen werk- en opleidingssituaties en het functioneringsniveau. Zie tabel 1.

Handelingen:

1. –

   De kandidaat kan zich oriënteren op tekstsoort, intenties van de auteur, publiek, opbouw en inhoud van een tekst met gebruikmaking van tekstkenmerken zoals lay-out, illustraties, koppen, tussenkoppen en aanhef;

2. –

   De kandidaat kan informatie over hoofdzaken van een tekst vinden en begrijpen;

3. –

   De kandidaat kan de strekking van (relevante) gedeelten van een tekst in detail bepalen;

4. –

   De kandidaat kan gegeven een bepaalde informatiebehoefte specifieke informatie in een tekst opzoeken, weergeven en ordenen;

5. –

   De kandidaat kan informatie die in de tekst gegeven wordt, combineren en vergelijken;

6. –

   De kandidaat kan informatie opzoeken in langere teksten zonder deze in detail te lezen, bijvoorbeeld door gebruik te maken van kopjes.

Bovenstaande handelingen kunnen verricht worden naar aanleiding van teksten met de volgende

kenmerken:

1. 1.

   De tekstonderwerpen zijn niet-fictioneel.

2. 2.

   De teksten zijn geschreven voor een niet-gespecialiseerd publiek.

3. 3.

   De teksten zijn informatief, instructief, beschouwend of persuasief van aard of bedoeld om informatie te verkrijgen en niet-diverterend.

4. 4.

   De teksten zijn authentiek of hebben de kenmerken van authentieke teksten.

Handelingen:

1. –

   De kandidaat kan informatie over hoofdzaken van een tekst verstaan en begrijpen;

2. –

   De kandidaat kan de strekking van (relevante) gedeelten van een tekst in detail verstaan en begrijpen;

3. –

   voor Programma II geldt in het bijzonder: de kandidaat kan informatie samenvatten en evalueren.

Bovenstaande handelingen kunnen verricht worden naar aanleiding van teksten met de volgende kenmerken:

1. 1.

   De tekstonderwerpen zijn niet-fictioneel.

2. 2.

   De teksten zijn gericht op een niet-gespecialiseerd publiek.

3. 3.

   De teksten zijn informatief, instructief, beschouwend of persuasief van aard en niet-diverterend.

4. 4.

   De teksten zijn authentiek of hebben de kenmerken van authentieke teksten.

5. 5.

   De teksten zijn spontaan gesproken.

6. 6.

   De receptieve beheersing van Nederlandse dialecten en/of sociolecten wordt niet getoetst. De teksten kunnen wel door dialecten en/of sociolecten gekleurd zijn, dat wil zeggen dat er teksten kunnen voorkomen waarbij men kan horen uit welke regio of groepering de spreker afkomstig is.

7. 7.

   De spreker houdt geen rekening met een van huis uit niet-Nederlandstalige toehoorder of gesprekspartner.

8. 8.

   Er kan sprake zijn van achtergrondgeluid. Dit mag niet storend zijn voor de verstaanbaarheid.

Handelingen:

1. –

   De kandidaat kan inlichtingen geven en vragen;

2. –

   De kandidaat kan gevoelens, belangstelling en voorkeur tot uitdrukking brengen en ernaar vragen;

3. –

   De kandidaat kan meningen geven en vragen;

4. –

   De kandidaat kan bedanken, feliciteren, zich verontschuldigen en uitnodigen;

5. –

   De kandidaat kan voorwerpen, personen, figuren en processen beschrijven;

6. –

   De kandidaat kan instructie(s) geven;

7. –

   De kandidaat kan verslag uitbrengen;

8. –

   De kandidaat kan beoordelen, argumenteren en bepleiten;

9. –

   De kandidaat kan een plan uitwerken, een toelichting geven en een rapport opstellen;

10. –

    De kandidaat kan formulieren en andere gestandaardiseerde vragenlijsten invullen;

11. –

    De kandidaat kan een advies geven, een wervende tekst schrijven en een vergelijking maken.

Bovenstaande handelingen monden uit in teksten met de volgende kenmerken:

1. 1.

   De tekstonderwerpen zijn niet-fictioneel.

2. 2.

   De teksten variëren in lengte.

Kwaliteit van de uitvoering

1. 1.

   Het schrijfproduct is in de gegeven situatie adequaat.

2. 2.

   Het schrijfproduct is leesbaar.

3. 3.

   Het schrijfproduct maakt hoofdzaken en relevante details duidelijk.

4. 4.

   Het schrijfproduct is – wanneer het een langere tekst betreft – duidelijk gestructureerd.

5. 5.

   Het schrijfproduct bevat relevante standaardformuleringen en briefconventies.

6. 6.

   Het schrijfproduct voldoet aan eisen van formele correctheid waarbij enkele fouten in de spelling en/of grammatica zijn toegestaan.

7. 7.

   De opmaak van de tekst is helder en passend en het gebruik van leestekens is adequaat.

Handelingen:

1. –

   De kandidaat kan inlichtingen geven en vragen;

2. –

   De kandidaat kan gevoelens, belangstelling en voorkeur tot uitdrukking brengen en ernaar vragen;

3. –

   De kandidaat kan genuanceerd standpunten en meningen weergeven, verklaren, beargumenteren en becommentariëren;

4. –

   De kandidaat kan bedanken, feliciteren, zich verontschuldigen en uitnodigen;

5. –

   De kandidaat kan beoordelen, bepleiten, klagen en onderhandelen;

6. –

   De kandidaat kan voorwerpen, personen, figuren, gebeurtenissen en processen beschrijven;

7. –

   De kandidaat kan een gesprek, bijdrage of antwoord beginnen en afsluiten;

8. –

   De kandidaat kan aandacht vragen, verduidelijkingen en herhalingen bewerkstelligen.

Bovenstaande handelingen monden uit in spreekopdrachten met de volgende kenmerken:

1. 1.

   De tekstonderwerpen zijn niet-fictioneel.

2. 2.

   De teksten variëren in lengte.

Kwaliteit van de uitvoering

1. 1.

   Het spreekproduct is in de gegeven situatie adequaat.

2. 2.

   Het spreekproduct is verstaanbaar.

3. 3.

   De spreker maakt hoofdzaken en relevante details duidelijk.

4. 4.

   Het spreekproduct is – wanneer het een langere tekst betreft – duidelijk gestructureerd.

5. 5.

   Het spreekproduct bevat relevante standaardformuleringen.

6. 6.

   Het spreekproduct is passend bij situatie, onderwerp en gesprekspartner(s).

7. 7.

   Het spreekproduct voldoet aan de eisen van formele correctheid waarbij enkele fouten in uitspraak en/of grammatica zijn toegestaan.

Het examenwerk van de examenonderdelen Lezen en Luisteren wordt automatisch gescoord. Het examenwerk van de examenonderdelen Spreken en Schrijven wordt beoordeeld door onafhankelijke beoordelaars die daartoe door het College voor Toetsen en Examens bevoegd zijn verklaard. Het examen van een kandidaat wordt ten behoeve van de beoordeling opgedeeld in losse opdrachten en elke opdracht wordt door ten minste twee beoordelaars beoordeeld. Gemiddeld zijn er 10-15 verschillende beoordelaars betrokken bij het beoordelen van een schrijfexamen en 13 bij een spreekexamen. Bij de beoordeling wordt, afhankelijk van de aard van de opdrachten, gebruikgemaakt van dichotome en meerpuntsschalen.

Het College voor Toetsen en Examens stelt de cesuur vast op voordracht van de toetsconstructeurs. Deze kan, nadat het examenonderdeel is afgenomen en de gegevens bekend zijn, door het College eventueel bijgesteld worden. De kandidaat is geslaagd indien het resultaat voldoende is.