Voor de begroting, de meerjarenraming en de jaarrekening wordt het stelsel van baten en lasten gehanteerd.

De baten en de lasten van het begrotingsjaar worden in de begroting en in de rekening opgenomen, onverschillig of zij tot inkomsten of uitgaven in dat jaar leiden, onderscheidenlijk hebben geleid.

Als baten en lasten worden niet aangemerkt de neutrale uitgaven en inkomsten, gedefinieerd in bijlage 3 bij dit besluit.

Onverminderd het tweede lid worden alle baten en lasten geraamd, respectievelijk verantwoord tot hun brutobedrag.

Terugbetalingen in hetzelfde begrotingsjaar op baten en van lasten worden in mindering gebracht op de functie en de categorie, waarop de oorspronkelijke boeking is opgenomen.

Alle baten en lasten worden ingedeeld naar de hoofdfuncties, de functies en de categorieën, gedefinieerd in de bijlagen 1 en 2 bij dit besluit.

De indeling naar categorieën, bedoeld in het eerste lid, is niet van toepassing voor de meerjarenraming.

De bijlagen, genoemd in het eerste lid, kunnen bij regeling van Onze Minister worden gewijzigd.

De onderscheidene functies worden zo ver gesplitst als nodig is ter verkrijging van een overzichtelijk beeld van het te voeren beleid.

De bepaling van de baten en de lasten geschiedt voorts met inachtneming van de regels die in paragraaf 5 van hoofdstuk VIII worden gegeven voor de waardering.

Slechts om gegronde redenen mogen de waardering van de activa en de passiva en de bepaling van de baten en de lasten geschieden op andere grondslagen dan die welke in het voorafgaande begrotingsjaar zijn toegepast. De reden van de verandering wordt in de toelichting uiteengezet. Tevens wordt inzicht gegeven in haar betekenis voor de financiële positie en voor de baten en de lasten aan de hand van aangepaste cijfers voor het begrotingsjaar of voor het voorafgaande begrotingsjaar.

De indeling van de begroting, de meerjarenraming en de jaarrekening mag slechts om gegronde redenen afwijken van die van het voorafgaande begrotingsjaar; in de toelichting worden de verschillen aangegeven en worden de redenen die tot de afwijking hebben geleid, uiteengezet.

In de besluiten tot wijziging van de begroting worden per functie de verlaging, dan wel de verhoging, en het nieuwe geraamde bedrag genoemd.

Overboekingen tussen functies zijn niet toegestaan.

Het algemeen bestuur kan het dagelijks bestuur machtigen tot overschrijving van begrotingsbedragen tussen functies onder de volgende voorwaarden:

1. a.

   overschrijvingen zijn alleen toegestaan indien deze passen binnen het vastgestelde beleid;

2. b.

   overschrijvingen mogen het begrotingssaldo niet beïnvloeden;

3. c.

   het algemeen bestuur wijst van te voren clusters van functies aan waarbinnen overschrijvingen mogen plaatsvinden;

4. d.

   het algemeen bestuur bepaalt van te voren tot welk maximaal bedrag of percentage de overschrijvingen mogen geschieden.

In de risicoparagraaf, genoemd in artikel 14, onder c, noemt het dagelijks bestuur alle risico's die tot het moment van aanbieden van de begroting en de meerjarenraming bij hem bekend zijn en licht deze toe.

Het algemeen bestuur bevestigt bij de vaststelling van de begroting alle risico's naar de laatste stand van zaken.

Onder risico's, bedoeld in de vorige leden, worden verstaan alle voorzienbare risico's waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd of die niet tot afwaardering van activa hebben geleid en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot het balanstotaal of de financiële positie.

De investerings- en financieringsstaat, genoemd in artikel 14, onder d, geeft weer de stand per 31 december van het begrotingsjaar van en de begrote mutaties in de vaste activa, het onderhanden werk inzake grondexploitatie, het eigen vermogen, de opgenomen langlopende geldleningen en de voorzieningen.

Onverminderd de artikelen 193 van de Provinciewet, onderscheidenlijk 189 van de Gemeentewet, kunnen de mutaties, genoemd in het eerste lid, ten laste of ten bate van de organisatie slechts worden gerealiseerd tot de bedragen die het algemeen bestuur heeft vastgesteld.

De vaststelling van de bedragen, bedoeld in het tweede lid, kan op een ander tijdstip plaatsvinden dan de vaststelling van de bedragen van de begroting.

De kostenverdeelstaat, genoemd in artikel 14, onder e, bevat de toerekening van de lasten en van de baten van de kostenplaatsen aan functies, investeringen, reserves en voorzieningen.

In de kostenverdeelstaat worden afzonderlijk of geaggregeerd de kostenplaatsen opgenomen die worden gehanteerd bij het toerekenen van lasten en baten aan meer dan één functie.

De kostenplaatsen worden zo ver geaggregeerd als nodig is ter verkrijging van een overzichtelijk beeld van de toerekening van de lasten en de baten.

De lasten en de baten van de kostenplaatsen worden gespecificeerd volgens de categorieën, genoemd in bijlage 2.

Bij de kostenverdeelstaat behoort een toelichting waarin de kwantitatieve grondslagen van de verdeling, bedoeld in het tweede lid, worden vermeld.

De lasten in het overzicht van de kapitaallasten, genoemd in artikel 14, onder f, worden onderscheiden in:

1. a.

   rente gespecificeerd naar:

   1. 1°.

      rente en premies van aangegane langlopende geldleningen;

   2. 2°.

      rente van de in de kas van de organisatie gestorte langlopende waarborgsommen;

   3. 3°.

      rente van aangegane kortlopende geldleningen;

   4. 4°.

      toegerekende rente over eigen vermogen;

   5. 5°.

      rente op overig vreemd vermogen;

2. b.

   overige goederen en diensten gespecificeerd naar:

   1. 1°.

      toegerekende kosten van het sluiten van geldleningen en disagio;

   2. 2°.

      kosten van uitbetaling van aflosbaar gestelde obligaties en vervallen rentecoupons;

3. c.

   toevoegingen aan fondsen voor premieleningen;

4. d.

   overgeboekte rente wegens het aantrekken van extra kasmiddelen;

5. e.

   afschrijvingen.

De baten in het overzicht van de kapitaallasten, genoemd in artikel 14, onder f, worden onderscheiden in:

1. a.

   rente van verstrekte kortlopende geldleningen;

2. b.

   overgeboekte rente wegens belegging van overtollige kasmiddelen;

3. c.

   vrijval uit fondsen voor premieleningen;

4. d.

   doorberekende kapitaallasten aan functies, kostenplaatsen en investeringen.

Voor de personele sterkte, bedoeld in artikel 14, onder g, worden op basis van de organisatiestructuur voor de begroting opgenomen het aantal personeelsleden in dienst van de organisatie en hetzelfde aantal, omgerekend naar fulltime-eenheden. Voorts wordt deze informatie ook verstrekt voor de begroting van het vorige begrotingsjaar.

Onder de personeelslasten, bedoeld in artikel 14, onder g, worden voor de organisatie als geheel afzonderlijk opgenomen de totaalbedragen van:

1. a.

   salarissen;

2. b.

   sociale-verzekeringspremies;

3. c.

   pensioenpremie;

4. d.

   niet in premieverband betaalde sociale lasten van het eigen personeel;

5. e.

   salarissen van het tijdelijk personeel.

Voorts worden opgenomen het totaalbedrag dat met de personeelslasten is gemoeid en het totaalbedrag van de personeelslasten uit de begroting van het vorige begrotingsjaar.

In de verzamel- en consolidatiestaat, bedoeld in artikel 14, onder h, worden opgenomen:

1. a.

   de baten en de lasten per functie uit de raming van baten en lasten, bedoeld in artikel 10;

2. b.

   de baten en de lasten uit het overzicht kapitaallasten bedoeld in artikel 14, onder f;

3. c.

   de baten en de lasten uit de kostenverdeelstaat, bedoeld in artikel 17;

4. d.

   de mutaties uit de investerings- en financieringsstaat, bedoeld in artikel 16.

De baten en de lasten, alsmede de mutaties uit de investerings- en financieringsstaat worden gerubriceerd naar de categorieën, genoemd in bijlage 2.

In de meerjarenraming worden ten minste tot uitdrukking gebracht de financiële gevolgen van het beleid dat ten grondslag ligt aan de bedragen, opgenomen in de begroting, voor zover die gevolgen voor de periode van de meerjarenraming voorzienbaar zijn.

De meerjarenraming biedt inzicht in de jaarlijkse kapitaallastenontwikkeling.

De meerjarenraming biedt inzicht in de jaarlijkse ontwikkeling van de stand van de reserves.

De toelichting op de meerjarenraming bevat de gronden waarop de ramingen zijn gebaseerd en, in geval van aanmerkelijk verschil met de raming van het begrotingsjaar en tussen de ramingen van de opeenvolgende jaren, de oorzaken van het verschil.

Bij de toepassing van het eerste lid wordt in het bijzonder aandacht besteed aan de gehanteerde percentages en aan de loon- en prijsniveaus.

Het jaarverslag gaat in op de financiële positie op de balansdatum, de gang van zaken gedurende het begrotingsjaar van de organisatie en van de deelnemingen, waarvan de financiële gegevens in haar jaarrekening zijn opgenomen.

Het jaarverslag geeft aan in hoeverre het beleid dat aan de begroting ten grondslag heeft gelegen, is gerealiseerd.

Het jaarverslag besteedt aandacht aan de bestemming danwel dekking van het rekeningsaldo.

Het jaarverslag bevat een financieringsparagraaf waarin informatie wordt gegeven over de realisatie van de beleidsvoornemens die zijn opgenomen in de financieringsparagraaf bij de begroting, bedoeld in artikel 14, onderdeel i.

In de rekening van baten en lasten worden per hoofdfunctie en per functie opgenomen het geraamde bedrag van het begrotingsjaar na wijziging, het gerealiseerde bedrag van het begrotingsjaar en het gerealiseerde bedrag van het vorige begrotingsjaar.

In de rekening worden de baten en de lasten van de onderscheidene functies, alsmede de nadere splitsing daarvan, op dezelfde wijze gerangschikt als in de begroting zoals deze luidt na wijzigingen.

Het saldo van de rekening van baten en lasten wordt afzonderlijk opgenomen in de balans.

De bestemming van het saldo vindt plaats nadat de jaarrekening is vastgesteld.

De balans met toelichting geeft getrouw, duidelijk en stelselmatig de financiële positie en de samenstelling daarvan in actief- en passiefposten op het einde van het begrotingsjaar weer.

De balans bevat ook de cijfers van het voorafgaande begrotingsjaar.

Op de balans worden de activa onderscheiden in vaste en vlottende activa, al naar gelang zij zijn bestemd om de uitoefening van de werkzaamheid van de organisatie al dan niet duurzaam te dienen.

Onder de vaste activa worden afzonderlijk opgenomen de immateriële, de materiële en de financiële vaste activa en de geactiveerde tekorten.

Onder de vlottende activa worden afzonderlijk opgenomen de voorraden, de vorderingen, de effecten, de liquide middelen en de overlopende activa.

Onder de passiva worden afzonderlijk opgenomen het eigen vermogen, de voorzieningen, de langlopende schulden en de vlottende passiva.

Onder de vlottende passiva worden afzonderlijk opgenomen de kortlopende schulden en de overlopende passiva.

Onder immateriële vaste activa worden begrepen die vaste activa die niet stoffelijk van aard zijn, niet onder de financiële vaste activa worden begrepen, en niet kunnen worden aangemerkt als ongedekte tekorten.

In de toelichting op de balans worden de immateriële vaste activa onderscheiden naar:

1. a.

   kosten verbonden aan het sluiten van geldleningen en disagio;

2. b.

   kosten van onderzoek en ontwikkeling;

3. c.

   bijdragen aan activa in eigendom van derden;

4. d.

   overige immateriële vaste activa.

In de toelichting op de balans worden onder de financiële vaste activa afzonderlijk opgenomen:

1. a.

   leningen aan woningbouwcorporaties;

2. b.

   overige langlopende leningen;

3. c.

   aandelen in gemeenschappelijke regelingen alsmede deelnemingen;

4. d.

   effecten.

Van een deelneming is sprake indien de organisatie aan een derde-rechtspersoon een kapitaalverschaffing heeft gedaan of daarop aanspraken heeft.

In de toelichting op de balans wordt informatie verstrekt over de omvang en de aard van de deelneming(en).

Het bruto-verloop van de vaste activa, bedoeld in de artikelen 36, 37 en 39, gedurende het begrotingsjaar wordt in een sluitend overzicht weergegeven. Daaruit blijken, voor zover van toepassing:

1. a.

   de boekwaarde aan het begin van het begrotingsjaar;

2. b.

   de uitbreidingen, gespecificeerd naar categorieën en functies/kostenplaatsen;

3. c.

   de afschrijvingen gespecificeerd naar functies/kostenplaatsen;

4. d.

   de overige verminderingen, gespecificeerd naar categorieën en functies/kostenplaatsen;

5. e.

   de boekwaarde aan het einde van het begrotingsjaar.

Voorts wordt voor elke geactiveerde post, behorende tot de vaste activa, vermeld de som van afschrijvingen en waardeverminderingen op de balansdatum.

Voor zover onder de materiële vaste activa, bedoeld in artikel 37, in uitvoering zijnde investeringswerken zijn begrepen, wordt in de toelichting op de balans aangegeven hoe de werkelijke investeringsuitgaven in het begrotingsjaar zich verhouden tot de daarvoor door het algemeen bestuur vastgestelde bedragen, bedoeld in artikel 16, tweede lid.

In de toelichting op de balans worden de stille reserves van niet-bedrijfsgebonden activa, die tot het moment van aanbieden van de jaarrekening bekend zijn, opgenomen.

Onder een stille reserve wordt verstaan het verschil tussen de actuele waarde en de boekwaarde, waarbij de eerste materieel hoger uitvalt dan de tweede.

Met betrekking tot het onderhanden werk inzake grondexploitatie, mede bedoeld in artikel 42, onder b, worden voor het totaal van de in exploitatie zijnde complexen aangegeven:

1. a.

   de boekwaarde per 1 januari;

2. b.

   de bestedingen in het jaar gespecificeerd naar investeringen en overige vermeerderingen;

3. c.

   de opbrengsten in het jaar;

4. d.

   de verminderingen in het jaar wegens afsluitingen van complexen;

5. e.

   de boekwaarde per 31 december;

6. f.

   de geraamde nog te maken kosten;

7. g.

   de geraamde opbrengsten van nog uit te geven gronden ten behoeve van woningbouw;

8. h.

   de geraamde opbrengsten van overige nog uit te geven gronden;

9. i.

   de geraamde bijdragen van derden;

10. j.

    de geraamde bijdrage tot het sluitend maken van de exploitatie;

11. k.

    het geraamde eindresultaat.

De investeringen en overige vermeerderingen, bedoeld in het eerste lid, onder b, worden gespecificeerd in:

1. a.

   grondaankopen;

2. b.

   interne doorberekeningen binnen de organisatie;

3. c.

   rentebijschrijving;

4. d.

   overige bestedingen.

De opbrengsten, bedoeld in het eerste lid, onder c, worden gespecificeerd naar:

1. a.

   verkopen;

2. b.

   afschrijvingen;

3. c.

   ontvangen subsidies van het Rijk;

4. d.

   ontvangen subsidies van overige organisaties;

5. e.

   overige verminderingen/opbrengsten.

Van de afgesloten complexen, bedoeld in het eerste lid, onder d, wordt per complex het resultaat vermeld.

Van de nog niet in exploitatie genomen gronden wordt in de toelichting op de balans de boekwaarde per m² vermeld.

In de toelichting op de balans worden de reserves onderscheiden naar:

1. a.

   de algemene reserve;

2. b.

   bestemmingsreserves.

Tot de algemene reserve worden gerekend alle reserves, niet zijnde een bestemmingsreserve.

Onder een bestemmingsreserve wordt verstaan een reserve waaraan door het algemeen bestuur een bepaalde bestemming is gegeven.

Tot de bestemmingsreserves worden ook gerekend:

1. a.

   de nog niet bestede verkregen middelen, verkregen van derden onder stringente condities voor de richting van de aanwending;

2. b.

   de egalisatierekeningen die dienen om ongewenste schommelingen op te vangen in de tarieven die aan derden in rekening worden gebracht wegens door de organisatie geleverde prestaties;

3. c.

   de egalisatierekeningen voor investeringsbijdragen die zijn bedoeld om ontvangen investeringsbijdragen gedurende de gebruiksduur van het investeringsgoed in jaarlijkse termijnen ten gunste van de rekening van baten en lasten te laten komen.

In de toelichting op de balans worden elke reserve en de wijze van aanwending van de in verband met die reserve ontvangen rente afzonderlijk vermeld en toegelicht.

Per reserve wordt het bruto verloop gedurende het begrotingsjaar in een sluitend overzicht weergegeven. Daaruit blijken:

1. a.

   het saldo aan het begin van het jaar;

2. b.

   de rentebijschrijving rechtstreeks aan de reserve in het jaar;

3. c.

   toevoegingen van het saldo van de begroting/rekening of van bijschrijvingen ten laste van de rekening van baten en lasten of ten laste van andere reserves in het jaar;

4. d.

   vermeerderingen in het jaar door ontvangen subsidies;

5. e.

   vermeerderingen in het jaar door overige ontvangsten van derden;

6. f.

   verminderingen in het jaar, al dan niet door vrijval, ten gunste van:

   1. 1°.

      de rekening van baten en lasten;

   2. 2°.

      andere reserves;

   3. 3°.

      de balansposten vaste activa;

7. g.

   aanwending in het jaar;

8. h.

   saldo aan het einde van het jaar.

In de toelichting op de balans wordt elke voorziening afzonderlijk vermeld en toegelicht.

Per voorziening wordt het bruto verloop gedurende het begrotingsjaar in een sluitend overzicht weergegeven. Daaruit blijken:

1. a.

   het saldo aan het begin van het jaar;

2. b.

   toevoegingen in het jaar ten laste van de rekening van baten en lasten;

3. c.

   vermeerderingen in het jaar door ontvangen subsidies;

4. d.

   vermeerderingen in het jaar door overige ontvangsten van derden;

5. e.

   vrijgevallen bedragen in het jaar;

6. f.

   aanwending in het jaar;

7. g.

   saldo aan het einde van het jaar.

Rentetoevoegingen aan voorzieningen zijn niet toegestaan.

Het verbod, neergelegd in het eerste lid, is niet van toepassing indien de voorziening tegen contante waarde is gewaardeerd.

Onder langlopende schulden worden verstaan de schulden met een oorspronkelijke looptijd van twee jaar of langer.

In de toelichting op de balans worden onder de langlopende schulden afzonderlijk opgenomen:

1. a.

   obligatieleningen;

2. b.

   onderhandse leningen;

3. c.

   door derden belegde reserves gespecificeerd naar:

   1. 1°.

      reserves van woningbouwcorporaties;

   2. 2°.

      overige reserves.

4. d.

   waarborgsommen.

Voor elk van de categorieën onder het tweede lid wordt de rentelast voor het begrotingsjaar vermeld.

Aan de passiefzijde van de balans wordt buiten de balanstelling opgenomen het bedrag waartoe waarborgen zijn verstrekt voor nog uitstaande geldleningen van andere instellingen.

In de toelichting op de balans wordt het bedrag, bedoeld in het eerste lid, gespecificeerd naar de aard van de geldleningen.

Per groep geldleningen worden vermeld:

1. a.

   het oorspronkelijk bedrag van de aangegane geldlening;

2. b.

   het percentage van het leningbedrag waarvoor borg verleend is;

3. c.

   het restantbedrag van de lening bij aanvang van het begrotingsjaar;

4. d.

   het restantbedrag van de lening aan het eind van het begrotingsjaar;

5. e.

   het totaalbedrag van de betalingen die inzake de garantstelling zijn gedaan tot en met het eind van het begrotingsjaar.

De methoden volgens welke de afschrijvingen zijn berekend worden in de toelichting op de balans uiteengezet.

Op vaste activa met een beperkte gebruiksduur wordt in beginsel jaarlijks afgeschreven volgens een stelsel dat is afgestemd op de verwachte toekomstige gebruiksduur.

Voor de als immateriële vaste activa opgenomen kosten van het sluiten van geldleningen en disagio is de afschrijvingsduur maximaal gelijk aan de looptijd van de lening.

De overige immateriële vaste activa worden afgeschreven in ten hoogste tien jaar.

Van de maximale afschrijvingsduur, genoemd in het vierde lid, mag slechts worden afgeweken indien het materiële vaste activa in eigendom van derden betreft, en het nuttigheidscriterium, bedoeld in het tweede lid, dit rechtvaardigt.

Waardeverminderingen van activa worden onafhankelijk van het resultaat van het begrotingsjaar in aanmerking genomen.

Bij de waardering van de vaste activa wordt rekening gehouden met een vermindering van hun waarde, indien deze vermindering naar verwachting duurzaam is.

In afwijking van artikel 58 zijn voor voorraden, vorderingen, effecten, schulden, voorzieningen en liquide middelen andere waarderingsgrondslagen van toepassing.

Voorraden worden tegen de marktwaarde gewaardeerd indien de marktwaarde lager is dan de verkrijgings- of vervaardigingsprijs.

Vorderingen worden, onder aftrek van eventuele voorzieningen wegens oninbaarheid, tegen de nominale waarde gewaardeerd.

Effecten bedoeld in artikel 34, worden tegen de marktwaarde gewaardeerd, indien de marktwaarde lager is dan de verkrijgingsprijs.

Schulden worden tegen de nominale waarde gewaardeerd.

Voorzieningen worden, met uitzondering van hetgeen in artikel 53, tweede lid, is bepaald, gewaardeerd tegen de nominale waarde.

Liquide middelen worden gewaardeerd tegen de nominale waarde waarbij rekening wordt gehouden met de te verwachten verliezen.

Een geconsolideerde begroting, onderscheidenlijk een geconsolideerde meerjarenraming, is een begroting, onderscheidenlijk een meerjarenraming, waarin de baten en de lasten van de organisatie en van één of meer deelnemingen, bedoeld in artikel 39, tweede lid, als één geheel worden opgenomen.

Een geconsolideerde begroting, onderscheidenlijk een geconsolideerde meerjarenraming vormt een onderdeel van de toelichting op onderscheidenlijk de begroting en de meerjarenraming.

Een geconsolideerde jaarrekening is een jaarrekening waarin de activa, de passiva, de baten en de lasten van de organisatie en van één of meer deelnemingen, bedoeld in artikel 39, tweede lid, als één geheel worden opgenomen.

Een geconsolideerde jaarrekening is onderdeel van het verslag.

In afwijking van artikel 4 kunnen de lasten wegens rente van door de gemeenten vóór 1 januari 1985 opgenomen langlopende geldleningen in het begrotingsjaar worden verantwoord overeenkomstig de bedragen die op de onderscheidene vervaldata van die leningen in het desbetreffende begrotingsjaar verschuldigd onderscheidenlijk opvorderbaar worden.

In afwijking van artikel 4 kunnen de lasten wegens rente van door de provincies vóór 1 januari 1995 opgenomen langlopende geldleningen in het begrotingsjaar worden verantwoord overeenkomstig de bedragen die op de onderscheidene vervaldata van die leningen in het desbetreffende begrotingsjaar verschuldigd onderscheidenlijk opvorderbaar worden.

Dit besluit treedt in werking met ingang van 1 januari 1995.

Artikel 66, eerste lid, werkt terug tot en met 1 januari 1994.