Het Staatsexamen Nederlands als tweede taal heeft tot doel personen voor wie het Nederlands niet de moedertaal is in staat te stellen een bewijs van voldoende taalbeheersing te behalen. Het examen toetst of de kandidaat voldoende kennis, inzicht en vaardigheden verworven heeft om zich op adequate wijze van het Nederlands te kunnen bedienen in het kader van werk en opleiding, alsmede in het kader van het maatschappelijk functioneren en de sociale contacten die daaruit voortvloeien.

In het Staatsexamen Nederlands als tweede taal worden onderzocht:

1. a.

   de leesvaardigheid;

2. b.

   de luistervaardigheid;

3. c.

   de schrijfvaardigheid;

4. d.

   de spreekvaardigheid.

Het examenprogramma is ontleend aan de examenstof zoals omschreven in het Eindrapport van de Adviescommissie Invoering Certificaten Nederlands als Tweede Taal. De inhoud van de opdrachten is, conform dit advies, gerelateerd aan Nederlandse opleiding- en werksituaties en aan situaties in het openbare dagelijkse leven in Nederland. Het examen doet daarmee tevens een beroep op kennis van de Nederlandse samenleving.

Het Staatsexamen Nederlands als tweede taal kent, conform artikel 2 van het Staatsexamenbesluit Nederlands als tweede taal, twee programma’s: programma I en programma II. Programma I toetst kennis, inzicht en vaardigheden die noodzakelijk geacht worden om te kunnen functioneren in opleidingen op MBO 3 en 4-niveau en, in op dat niveau van geschoolde arbeid gelegen, functies op de arbeidsmarkt. Programma II toetst kennis, inzicht en vaardigheden die noodzakelijk geacht worden om te kunnen functioneren in het hoger onderwijs, en in middenkader en hogere functies op de arbeidsmarkt.

Het College voor examens stelt bij het vaststellen van de examens en de daarbij behorende beoordeling een cesuur vast. Deze kan, nadat het examenonderdeel is afgenomen en de gegevens bekend zijn, door het College eventueel bijgesteld worden. De kandidaat is geslaagd indien het resultaat voldoende is.

Het examenwerk van de examenonderdelen Lezen en Luisteren wordt automatisch gescoord. Het examenwerk van de examenonderdelen Spreken en Schrijven wordt door ten minste twee onafhankelijke daartoe door het College voor examens bevoegd verklaarde beoordelaars beoordeeld. Bij de beoordeling wordt afhankelijk van de aard van de opdrachten gebruik gemaakt van verschillende dichotome en meerpuntsschalen. Indien de scores van beide beoordelaars een verschil vertonen dat groter is dan de door het College voor examens bij de vaststelling van de examens bepaalde marge, wordt het oordeel van een derde beoordelaar gevraagd. In dat geval worden uitsluitend de twee oordelen die het dichtst bijeen liggen gemiddeld tot een eindoordeel.

Het examenonderdeel Lezen wordt afgenomen in één zitting. De kandidaat beantwoordt een aantal vragen naar aanleiding van geschreven teksten. Daaruit moet blijken dat de kandidaat de volgende taalhandelingen beheerst.

1. 1.

   De kandidaat kan zich oriënteren op tekstsoort, intenties van de auteur, publiek, opbouw en inhoud van een tekst, met gebruikmaking van tekstkenmerken zoals lay-out, illustraties, koppen, tussenkoppen en aanhef.

2. 2.

   De kandidaat kan informatie over de hoofdzaken van een tekst vinden en begrijpen.

3. 3.

   De kandidaat kan de strekking van (relevante) gedeelten van een tekst ook in detail bepalen.

4. 4.

   De kandidaat kan, gegeven een bepaalde informatiebehoefte, specifieke informatie in een tekst opzoeken, weergeven en ordenen.

Bovenstaande handelingen kunnen verricht worden op teksten met de volgende kenmerken:

1. 1.

   De tekstonderwerpen zijn niet-fictioneel.

2. 2.

   De teksten zijn geschreven voor een niet-gespecialiseerd publiek.

3. 3.

   De teksten zijn informatief, instructief, beschouwend of persuasief van aard of bedoeld om informatie te verkrijgen, en niet-diverterend.

4. 4.

   De teksten zijn authentiek of hebben de kenmerken van authentieke teksten.

1. 1.

   Bij het lezen van teksten is het gebruik van maximaal 3 woordenboeken toegestaan. Elektronische hulpmiddelen, zoals een digitaal woordenboek, zijn ook niet toegestaan.

2. 2.

   Het uitvoeren van de voornoemde handelingen op voornoemde teksten moet binnen een gestelde tijdlimiet gerealiseerd worden.

Het onderscheid tussen beide programma’s komt tot uitdrukking in de tekstonderwerpen, in de gekozen werk- en opleidingssituaties en in het functioneringsniveau. De teksten in Programma I gaan over concrete onderwerpen, terwijl het abstractieniveau in programma II hoger is. In programma II spelen beschouwende en betogende teksten een belangrijkere rol dan in programma I.

Voor programma I geldt dat er in de vragen bij de opgaven geen woorden voorkomen die niet zijn opgenomen in het Basiswoordenboek Nederlands(De Kleijn en Nieuwborg 1996). In de vragen bij de opgaven worden evenmin woorden bevraagd die niet zijn opgenomen in het Basiswoordenboek Nederlands, tenzij die woorden in de tekst worden verklaard. Voor programma II zijn er wat betreft het woordgebruik in de opgaven geen beperkingen.

Het examenonderdeel Luisteren wordt afgenomen in één zitting. De kandidaat beantwoordt een aantal schriftelijke vragen naar aanleiding van luisterteksten. De luisterteksten worden aangeboden via de computer. Uit het beantwoorden van de vragen moet blijken dat de kandidaat de volgende taalhandelingen beheerst.

1. 1.

   De kandidaat kan informatie over de hoofdzaken van een tekst verstaan en begrijpen.

2. 2.

   De kandidaat kan de strekking van (relevante) gedeelten van een tekst ook in detail verstaan en begrijpen.

Bovenstaande handelingen kunnen verricht worden op teksten met de volgende kenmerken:

1. 1.

   De tekstonderwerpen zijn niet-fictioneel.

2. 2.

   De teksten zijn gericht op een niet-gespecialiseerd publiek.

3. 3.

   De teksten zijn informatief, instructief, beschouwend of persuasief van aard en niet-diverterend.

4. 4.

   De teksten zijn authentiek of hebben de kenmerken van authentieke teksten.

5. 5.

   De teksten zijn spontaan gesproken.

6. 6.

   Er wordt geen receptieve beheersing van Nederlandse dialecten en/of sociolecten getoetst. De teksten kunnen wel door dialecten en/of sociolecten gekleurd zijn, dat wil zeggen dat er teksten kunnen voorkomen waarbij men kan horen uit welke regio of groepering de spreker afkomstig is.

7. 7.

   De spreker houdt geen rekening met een van huis uit niet-Nederlandstalige toehoorder of gesprekspartner.

1. 1.

   De kandidaat weet vooraf op welke zaak of zaken de aandacht gericht moet worden doordat de instructie uitsluitsel geeft over het doel van de uit te voeren taalhandeling(en).

2. 2.

   Voor het uitvoeren van de voornoemde handelingen worden de luisterteksten één keer ten gehore gebracht.

Het onderscheid tussen beide programma’s komt tot uitdrukking in de tekstonderwerpen, in de gekozen werk- en opleidingssituaties en in het functioneringsniveau. De teksten in Programma I gaan over concrete onderwerpen, terwijl het abstractieniveau in programma II hoger is. In programma II spelen beschouwende en betogende teksten een belangrijkere rol dan in programma I.

Voor programma I geldt dat er in de vragen bij de opgaven geen woorden voorkomen die niet zijn opgenomen in het Basiswoordenboek Nederlands(De Kleijn en Nieuwborg 1996). In de vragen bij de opgaven worden evenmin woorden bevraagd die niet zijn opgenomen in het Basiswoordenboek Nederlands, tenzij die woorden in de tekst worden verklaard. Voor programma II zijn er wat betreft het woordgebruik geen beperkingen.

Het examenonderdeel Schrijven wordt afgenomen in één zitting. In programma I worden deelschrijftaken en korte schrijftaken onderscheiden, in programma II deelschrijftaken, korte schrijftaken, middellange of lange schrijftaken. In het examenonderdeel schrijven wordt getoetst of de kandidaat de volgende taalhandelingen beheerst.

1. 1.

   De kandidaat kan inlichtingen geven en vragen.

2. 2.

   De kandidaat kan gevoelens, belangstelling en voorkeur tot uitdrukking brengen en ernaar vragen.

3. 3.

   De kandidaat kan meningen geven en vragen.

4. 4.

   De kandidaat kan bedanken, feliciteren, zich verontschuldigen, uitnodigen.

5. 5.

   De kandidaat kan voorwerpen, personen, figuren en processen beschrijven.

6. 6.

   De kandidaat kan instrueren.

7. 7.

   De kandidaat kan verslag uitbrengen.

8. 8.

   De kandidaat kan beoordelen, argumenteren en bepleiten.

9. 9.

   De kandidaat kan aantekeningen n.a.v. gesprekken en mondeling gedane mededelingen maken.

10. 10.

    De kandidaat kan formulieren en andere gestandaardiseerde vragenlijsten invullen.

Bovenstaande handelingen monden uit in teksten met de volgende kenmerken:

1. 1.

   De tekstonderwerpen zijn niet-fictioneel.

2. 2.

   De teksten variëren in lengte.

1. 1.

   Het schrijfproduct is in de gegeven situatie adequaat.

2. 2.

   Het schrijfproduct is leesbaar.

3. 3.

   Het schrijfproduct maakt hoofdzaken en relevante details duidelijk.

4. 4.

   Het schrijfproduct is – wanneer het een langere tekst betreft – duidelijk gestructureerd.

5. 5.

   Het schrijfproduct bevat relevante standaardformuleringen en briefconventies.

6. 6.

   Het schrijfproduct voldoet aan eisen van formele correctheid waarbij enige fouten tegen spelling en/of grammatica zijn toegestaan.

1. 1.

   Bij het schrijven van teksten mogen maximaal 3 woordenboeken worden gebruikt, met uitzondering van het Van Dale Synoniemenwoordenboek, het van Dale Spreekwoordenboek en het Van Dale Middelgroot Woordenboek. Elektronische hulpmiddelen, zoals een digitaal woordenboek, zijn ook niet toegestaan.

2. 2.

   Het schrijven van de voornoemde teksten moet binnen een gestelde tijdlimiet gerealiseerd worden.

3. 3.

   Voor (een deel van) het examenonderdeel Schrijven kan gebruik gemaakt worden van het toetsenbord bij een computer.

Het onderscheid tussen beide programma’s komt tot uitdrukking in de tekstonderwerpen, in de gekozen werk- en opleidingssituaties en in het functioneringsniveau. De onderwerpen in Programma I zijn concreet, terwijl het abstractieniveau in programma II hoger is. In programma II spelen beschouwende en betogende teksten een belangrijkere rol dan in programma I. In programma I worden deelschrijftaken en korte schrijftaken onderscheiden, in programma II deelschrijftaken, korte schrijftaken, middellange en lange schrijftaken.

Het examenonderdeel Spreken wordt afgenomen in één zitting en kent verschillende typen opdrachten. In programma I worden korte en middellange opdrachten onderscheiden, in programma II korte, middellange en lange opdrachten. De opdrachten worden zowel mondeling als schriftelijk aangeboden.

Het examenonderdeel Spreken wordt afgenomen in een digitaal talenpracticum. In het examenonderdeel Spreken wordt getoetst of de kandidaat de volgende begintermen beheerst.

1. 1.

   De kandidaat kan inlichtingen geven en vragen.

2. 2.

   De kandidaat kan gevoelens, belangstelling en voorkeur tot uitdrukking brengen en ernaar vragen.

3. 3.

   De kandidaat kan genuanceerd standpunten en meningen weergeven, verklaren, beargumenteren en becommentariëren.

4. 4.

   De kandidaat kan bedanken, feliciteren, zich verontschuldigen, uitnodigen.

5. 5.

   De kandidaat kan beoordelen, bepleiten, klagen en onderhandelen.

6. 6.

   De kandidaat kan instrueren.

7. 7.

   De kandidaat kan voorwerpen, personen, figuren, gebeurtenissen en processen beschrijven.

8. 8.

   De kandidaat kan een gesprek, bijdrage of antwoord beginnen en afsluiten.

9. 9.

   De kandidaat kan aandacht vragen, verduidelijkingen en herhalingen bewerkstelligen.

Bovenstaande handelingen monden uit in teksten met de volgende kenmerken:

1. 1.

   De tekstonderwerpen zijn niet-fictioneel.

2. 2.

   De teksten variëren in lengte.

1. 1.

   Het spreekproduct is in de gegeven situatie adequaat.

2. 2.

   Het spreekproduct is verstaanbaar.

3. 3.

   De spreker maakt hoofdzaken en relevante details duidelijk.

4. 4.

   Het spreekproduct is – wanneer het een langere tekst betreft – duidelijk gestructureerd.

5. 5.

   Het spreekproduct bevat relevante standaardformuleringen.

6. 6.

   Het spreekproduct is passend bij situatie, onderwerp en gesprekspartner(s).

7. 7.

   Het spreekproduct voldoet aan eisen van formele correctheid waarbij enige fouten tegen uitspraak en/of grammatica zijn toegestaan.

1. 1.

   Bij het voorbereiden van langere spreektaken wordt enige voorbereidingstijd gegeven.

2. 2.

   Het produceren van de voornoemde teksten moet binnen een gestelde tijdlimiet gerealiseerd worden.

Het onderscheid tussen programma I en programma II komt tot uitdrukking in de tekstonderwerpen, in de gekozen werk- en opleidingssituaties en in het functioneringsniveau. De onderwerpen in Programma I zijn concrete onderwerpen, terwijl het abstractieniveau in programma II hoger is. In programma II spelen beschouwende en betogende teksten een belangrijkere rol dan in programma I. In programma I worden korte en middellange opdrachten onderscheiden, in programma II korte, middellange en lange opdrachten.