Bij de moeilijkheidsgraad van de bedrijfsvoering dan wel de bestuurlijke complexiteit die daaruit voortvloeit zijn twee aspecten van belang:

1. a.

   de kennisintensiteit van het primaire proces/de primaire processen binnen de betreffende rechtspersoon of instelling, en

2. b.

   de complexiteit van de transactieketen van de processen.

Hoe kennisintensief is het primaire proces/zijn de primaire processen binnen de betreffende zorginstelling en hoe complex is de afstemming tussen primaire processen binnen die organisatie?

Er wordt onderscheid gemaakt in drie niveaus:

1. a.

   Overwegend MBO/HBO niveau.

   MBO: Het toepassen van vakkennis in een concrete situatie, met middelen en aanwijzingen van anderen.

   HBO: Kennis van de theoretische grondslagen en de praktische uitwerking hiervan binnen een breed werkveld; in staat tot verantwoord onderzoek. Inzicht in mogelijke problemen met relevante vakgebieden en de omgeving.

2. b.

   Overwegend academisch niveau.

   Academisch: Kennis van de wetenschappelijke grondslagen en de praktische uitwerking hiervan binnen een vakgebied, kennis van de samenhang met relevante vakgebieden en de omgeving; in staat tot het ontwikkelen van afgeleide of nieuwe theorieën dan wel benaderingswijzen en tot het uitvoeren wetenschappelijke onderzoeken.

3. c.

   Overwegend academisch-plus niveau.

   Academisch-plus: Diepgaande vaak uitzonderlijke kennis van de wetenschappelijke grondslagen en de praktische uitwerking hiervan binnen een vakgebied, kennis van de samenhang met relevante vakgebieden en de omgeving en de daarbij behorende mogelijke consequenties; in staat tot het ontwikkelen van uitzonderlijk, afgeleide of nieuwe theorieën dan wel benaderingswijzen en tot het uitvoeren van baanbrekende wetenschappelijke onderzoeken. Er is sprake van een werkterrein dat nieuw en/of zeer sterk in beweging is waarbij zich in een hoge frequentie nieuwe, onvoorziene en complexe ontwikkelingen voordoen waarop (zeer) snel moet worden ingehaakt.

Hoe complex en/of heterogeen is het aantal private en (semi-)publieke partijen waarmee de rechtspersoon of instelling te maken heeft om de uiteindelijke dienstverlening aan de cliënt te kunnen realiseren en in hoeverre is er sprake van een extra verzwarend element door de tegenstrijdige interne en/of externe belangen die dominant in de bedrijfsvoering aanwezig zijn?

Bij de omvang van de gevolgen van het handelen van de rechtspersoon of instelling en de reacties die het handelen van de rechtspersoon of instelling oproept in de maatschappij zijn drie aspecten van belang:

1. a.

   de geografische werkingssfeer van de rechtspersoon of instelling;

2. b.

   de kans op en omvang van calamiteiten en de impact daarvan op de samenleving;

3. c.

   de media-aandacht voor de rechtspersoon of instelling bij een normale bedrijfsvoering.

Wat is de geografische werkingssfeer van de rechtspersoon of instelling?

Voor een juiste toepassing van tabel 2.1 is het van belang aan te sluiten bij het primaire proces van de rechtspersoon of instelling. Twee elementen zijn van belang:

1. •

   de patiënten/cliënten komen wel/niet grotendeels uit hetzelfde postcode gebied;

2. •

   het primaire proces is over meerdere locaties verspreid.

Hoe groot is de kans op en is de omvang van verstoring van de bedrijfsvoering en wat is het effect ervan op de samenleving?

Wat is de mate van media-aandacht bij een normale dagelijkse bedrijfsvoering?

De indicator die leidt tot een score van twee punten, gaat niet over crisissituaties of een eenmalige mediahype. Er moet sprake zijn van structurele extra maatschappelijke aandacht voor de sector of een regio binnen de sector die zowel impact heeft op de lokale bedrijfsvoering en risicomanagement als proactief (lokaal) handelen vereist in relatie tot de landelijke media-aandacht. Dit kan het geval zijn als de sector onder structurele extra media-aandacht staat ten gevolge van het ontstaan van maatschappelijk riskante situaties (TBS klinieken, jeugdzorg).

In de economische theorie worden een vijftal markten onderscheiden, die gehanteerd worden als basis voor de vraag in hoeverre marktwerking in een sector aanwezig is:

Arbeidsmarkt: de arbeidsmarkt kent specifieke structurele problemen met het oog op het aantrekken en behouden van de gekwalificeerde bestuurders, staf en medewerkers.

Kapitaalmarkt: de bestaande/toekomstige kapitaalbehoefte en de moeilijkheidsgraad voor instellingen in de zorgsector om eigen- en/of vreemd vermogen aan te trekken. Gelet op de veranderende wet- en regelgeving worden zorginstellingen dezelfde risico’s toebedacht als het overige bedrijfsleven. De zorgsector steekt hier ongunstig bij af vanwege de doorgaans slechte eigen vermogenspositie.

Inkoopmarkt: hoe belangrijk is inkoop voor het primair proces, hoe breed/complex is het primair proces en in welke mate is concurrentie aanwezig. Moet er worden ingeschreven op dienstverlening, deelname aan tenders etc.

Product/marktcombinaties: het op een markt werken met concurrentie ten aanzien van het leveren van producten en diensten; het leveren van meerdere producten en diensten door de, en het op meerdere markten actief zijn van de rechtspersoon of instelling.

Fusie- en overnamemarkt: of en de mate waarin het voor nieuwe partijen mogelijk is toe te treden tot de markt.

Rechtspersonen of instellingen moeten in onderscheidende mate functioneren met een veranderend en toenemend risico als gevolg van aspecten van marktwerking op de onderhavige markten.

In het algemeen kan gesteld worden dat alle rechtspersonen en instellingen te maken hebben met dit risico als gevolg van voortdurende veranderingen in wet- en regelgeving die uitwerking hebben op het risicoprofiel van de rechtspersoon of instelling.

Rechtspersonen of instellingen hebben te maken met een inkoopmarkt en een verkoopmarkt. Op de inkoopmarkt spelen de volgende risico-elementen:

1. •

   de aard en mate van concurrentie (bijvoorbeeld in beeld te brengen door een concurrentiescan);

2. •

   de hoeveelheid en de diversiteit van systemen waarin of waarmee de inkoop plaats vindt (denk bijvoorbeeld aan een combinatie van Wet maatschappelijke ondersteuning met aanbestedingen, AWBZ en Zorgverzekeringswet);

3. •

   het aantal partijen waarbij ingekocht moet worden en de inkoopmacht daarvan (denk aan het aantal zorgverzekeraars, provincies of gemeenten);

4. •

   de veranderingen in wet- en regelgeving die de concurrentieverhoudingen beïnvloeden;

5. •

   de diversiteit in producten en diensten.

Op de verkoopmarkt is voor het risicoprofiel van belang hoe het klantenperspectief zich manifesteert:

1. •

   hoe moeilijk of gemakkelijk is het om klanten te krijgen of te behouden;

2. •

   in hoeverre wordt de zorginstelling beperkt in haar handelen door overheidsmaatregelen.

De verantwoordelijke vormt zich aan de hand van bovenstaande vijf markten een oordeel of en zo ja in welke mate er sprake is van een onderscheiden, dan wel groter risico (een scherper risicoprofiel) van de zorginstelling.

Indien de rechtspersoon of instelling is blootgesteld aan omgevings- of risicofactoren die uitgaan boven de omgevings- of risicofactoren die voor de sector zorg- en welzijn gebruikelijk zijn, kan de totale score tijdelijk met één punt worden verhoogd. Omstandigheden die voor alle rechtspersonen of instellingen in de sector gelden, worden als gebruikelijk aangemerkt. Wanneer een meer dan gebruikelijke blootstelling aan omgevings- of risicofactoren zich voordoet, wordt in het financieel verslaggevingsdocument onderbouwd:

1. 1.

   welke uitzonderlijke omstandigheid aan de orde is;

2. 2.

   welk doel bereikt moet worden in het kader van deze bijzondere situatie;

3. 3.

   binnen welke termijn dat doel bereikt dient te zijn;

4. 4.

   de termijn waarvoor het punt wordt toegekend. Deze termijn dient te passen bij de termijn, genoemd onder punt 3.

De motivering, de tijdsduur en de gevolgen voor de bezoldiging moeten contractueel worden vastgelegd.

De omvang van de rechtspersoon of instelling waaraan leiding wordt gegeven geeft een indicatie van de mate van de verantwoordelijkheid. Voor de omvang van de rechtspersoon of instelling is de omzet bepalend. Onder omzet wordt verstaan de som der bedrijfsopbrengsten, zoals weergegeven in het jaardocument van het jaar, voorafgaand aan het jaar waarover de bezoldiging plaatsvindt. In ziekenhuizen² kan de werkelijke omzet zoals verantwoord in het jaardocument een onvolledig beeld geven op de werkelijke omzet omdat de omzet van de vrijgevestigde specialisten niet is meegerekend. Deze redenering gaat ook op voor huisartsenposten³. Voor deze twee genoemde sectoren kan derhalve de omzet van de vrijgevestigden worden opgeteld bij de omzet uit het jaardocument, voor zover die omzet in dat document niet is opgenomen.

In de zorg- en welzijnssector kunnen we stellen dat er een grote correlatie is tussen de omzet van de rechtspersoon of instelling en het aantal medewerkers dat daarin werkzaam is. Met omzet wordt de omvang van de rechtspersoon of instelling dus adequaat afgedekt. De omzet wordt onderverdeeld in zes categorieën. Door deze categorie-indeling ontstaat een gedifferentieerde indeling naar de omvang van de rechtspersonen of instellingen. De zes omzetcategorieën zijn weergegeven in tabel 3.

tabel 3 omzetcategorieën

1. a.

   minder dan 10 miljoen Euro;

2. b.

   tussen 10 en 25 miljoen Euro;

3. c.

   tussen 25 en 60 miljoen Euro;

4. d.

   tussen 60 en 150 miljoen Euro;

5. e.

   tussen 150 en 300 miljoen Euro;

6. f.

   meer dan 300 miljoen Euro.

In tabel 4.1 worden de mogelijke scores voor de klassenindeling voor de eigen zorginstelling op een rij gezet.

In tabel 4.2 is op het kruispunt van de score en de omvang aangegeven welke klasse (A t/m J) van kracht is voor de rechtspersoon of instelling.